Eigen verantwoordelijkheid speler staat centraal

Hoge Raad tempert gokclaims: gokken was óók een eigen keuze

Voor duizenden Nederlandse gokkers klinkt het als een bittere pil. De gedachte dat verloren geld bij voormalige online casino’s zonder Nederlandse vergunning eenvoudig kon worden teruggevorderd, lijkt een stuk minder vanzelfsprekend dan claimorganisaties de afgelopen jaren suggereerden.

Volgens berichtgeving van het AD hoeven gokbedrijven verloren speelgeld vooralsnog niet terug te betalen. Die lijn sluit aan bij het eerdere advies van advocaat-generaal Lindenbergh aan de Hoge Raad. Daarin staat dat kansspelovereenkomsten die online zijn gesloten zonder Nederlandse vergunning niet automatisch ongeldig zijn.

Dat is juridisch belangrijk, maar maatschappelijk misschien nog veel interessanter. Want in dezelfde redenering speelt ook de eigen verantwoordelijkheid van spelers een rol. En precies dat botst met de richting waarin het Nederlandse kansspelbeleid zich momenteel beweegt.

De claimindustrie leek goud in handen te hebben

Voor de invoering van de Wet Kansspelen op Afstand op 1 oktober 2021 speelden veel Nederlanders al online bij buitenlandse aanbieders. Namen als Unibet, PokerStars en Bwin waren voor spelers geen onbekenden, ook al beschikten deze partijen destijds niet over een Nederlandse online vergunning.

Na de legalisering ontstond een nieuwe markt. Niet aan de kant van de aanbieders, maar aan de kant van de claims. Advocatenkantoren en claimorganisaties zagen ruimte om verloren gokgeld terug te vorderen. Hun redenering was overzichtelijk: als een aanbieder geen Nederlandse vergunning had, dan was de kansspelovereenkomst ongeldig. En als de overeenkomst ongeldig was, moest het verloren geld worden terugbetaald.

Die gedachte kreeg steun in verschillende procedures. In eerdere zaken oordeelden rechtbanken dat aanbieders bedragen moesten terugbetalen aan spelers die vóór de legalisering online hadden gegokt. Daardoor groeide het beeld dat oude verliezen misschien alsnog konden worden omgezet in een juridische winst.

Volgens CasinoZorgplicht ging het in dit dossier mogelijk om honderden miljoenen euro’s. Dat verklaart waarom de prejudiciële vragen aan de Hoge Raad zo belangrijk zijn. Niet alleen voor spelers, maar ook voor aanbieders, investeerders, claimpartijen en de bredere kansspelmarkt.

Waarom de juridische route nu moeilijker wordt

De kernvraag is of een online kansspelovereenkomst automatisch nietig is wanneer de aanbieder destijds geen Nederlandse vergunning had. De advocaat-generaal bij de Hoge Raad beantwoordde die vraag in november 2025 ontkennend.

In het advies aan de Hoge Raad staat dat de Wet op de kansspelen het aanbieden van kansspelen zonder vergunning verbood, maar dat daaruit niet zonder meer volgt dat de overeenkomst tussen speler en aanbieder civielrechtelijk ongeldig was.

De volledige conclusie is terug te lezen via ECLI:NL:PHR:2025:1302. Daarin wordt uitgelegd dat de wetgever vooral bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving voor ogen had. Niet automatisch de civielrechtelijke vernietiging van alle kansspelovereenkomsten.

Dat maakt nogal uit. Als de overeenkomst niet automatisch nietig is, dan kan een speler zijn verlies ook niet simpelweg terugvragen als onverschuldigde betaling. Daarmee wordt de algemene claimroute aanzienlijk smaller.

De zin die Den Haag zou moeten lezen

Het meest opvallende onderdeel van de conclusie zit niet in een ingewikkelde juridische redenering over nietigheid, strekkingsverlies of onverschuldigde betaling. Het zit in een veel eenvoudiger uitgangspunt.

In het advies van de advocaat-generaal staat namelijk dat bij de beoordeling ook een rol speelt dat in het handhavingsbeleid is gewezen op de eigen verantwoordelijkheid van speldeelnemers.

Dat is misschien wel de kern van het hele dossier. Jarenlang werd online gokken door Nederlanders gedoogd, besproken, bestreden en uiteindelijk gereguleerd. In dat hele proces is niet duidelijk gezegd dat spelers later hun verliezen zouden kunnen terughalen omdat de overeenkomsten ongeldig waren.

Integendeel: spelers werden óók gezien als deelnemers die zelf keuzes maakten. Dat betekent niet dat aanbieders geen regels hoefden te volgen. Maar het betekent wel dat het verlies niet automatisch bij een ander kan worden neergelegd zodra de uitkomst tegenvalt.

Eigen verantwoordelijkheid versus overheidsbetutteling

En daar begint het te wringen.

Dezelfde speler die volgens deze juridische lijn verantwoordelijkheid draagt voor zijn oude verliezen, wordt in het huidige politieke debat steeds vaker behandeld alsof hij nauwelijks nog in staat is om zelfstandig keuzes te maken.

Het kabinet wil het beleid voor online kansspelen verder aanscherpen. Volgens de Rijksoverheid wordt gewerkt aan een verbod op online gokreclame, een bonusverbod en een overkoepelende stortingslimiet met draagkrachttoets. Wie zijn limiet wil verhogen, moet eerst aantonen dat hij voldoende financiële ruimte heeft.

Dat wordt gepresenteerd als bescherming. En bescherming is in een kansspelmarkt zonder twijfel nodig. Maar het uitgangspunt verschuift langzaam. Niet langer staat alleen de kwetsbare speler centraal. Steeds vaker lijkt de volwassen speler als categorie te worden behandeld als iemand die tegen zichzelf beschermd moet worden.

Advertentie

De vraag is dan onvermijdelijk: als spelers verantwoordelijk genoeg zijn om hun verliezen uit het verleden zelf te dragen, waarom zouden zij dan vandaag niet verantwoordelijk genoeg zijn om eigen limieten, keuzes en speelgedrag te bepalen?

Bescherming is nodig, maar kent grenzen

Niemand kan serieus betogen dat de kansspelmarkt zonder toezicht kan. Kansspelen brengen risico’s met zich mee. Een vergunninghouder moet problematisch speelgedrag signaleren, spelers informeren, limieten aanbieden en ingrijpen wanneer gedrag ontspoort. Meer informatie over limieten, hulpmiddelen en verantwoord speelgedrag vind je op onze pagina over verantwoord spelen.

Maar zorgplicht is iets anders dan volledige risicoloosheid. Een vergunningstelsel is bedoeld om een risicovol product beheersbaar aan te bieden, niet om iedere negatieve uitkomst achteraf te neutraliseren.

Dat onderscheid raakt in de politieke discussie steeds vaker zoek. De aanwezigheid van risico wordt al snel behandeld als bewijs dat de speler onvoldoende beschermd is. Maar risico is juist inherent aan gokken. Zonder risico is er geen kansspel, maar een administratief product met vooraf bepaalde uitkomst.

Een volwassen kansspelbeleid moet daarom twee gedachten tegelijk kunnen dragen. De eerste is dat kwetsbare spelers bescherming verdienen. De tweede is dat volwassen spelers verantwoordelijkheid houden voor hun eigen keuzes.

Wat betekent dit voor lopende claims?

De juridische discussie is daarmee niet volledig klaar. Individuele claims kunnen nog steeds een andere grondslag hebben. Denk aan misleiding, concrete schending van zorgplicht, bijzondere persoonlijke omstandigheden of andere feiten die losstaan van de enkele vraag of een aanbieder destijds een vergunning had.

Maar voor de brede claim dat iedere speler zijn verliezen automatisch kan terughalen omdat een aanbieder vóór 1 oktober 2021 geen Nederlandse vergunning had, is de ruimte duidelijk kleiner geworden.

Dat is ook precies waarom deze ontwikkeling zo belangrijk is. De uitkomst raakt niet alleen oude procedures, maar ook het verhaal dat daaronder ligt. Namelijk het idee dat een speler achteraf volledig kan worden losgemaakt van zijn eigen keuzes.

Die gedachte krijgt nu stevige tegenwind.

Conclusie: volwassen beleid vraagt om volwassen spelers

De gokclaims laten een fundamentele spanning zien in het Nederlandse kansspelbeleid.

Aan de ene kant wordt de speler juridisch aangesproken op zijn eigen verantwoordelijkheid. Hij koos ervoor om te spelen. Hij nam deel. Hij verloor. En dat verlies kan niet automatisch worden teruggeschoven naar de aanbieder.

Aan de andere kant beweegt de politiek richting een model waarin diezelfde speler steeds minder ruimte krijgt om zelf keuzes te maken. Reclame moet verdwijnen, bonussen moeten verdwijnen, stortingsruimte moet centraal worden begrensd en verhoging van limieten wordt afhankelijk van een draagkrachttoets.

Dat is niet per definitie allemaal onzinnig. Maar het verdient wel een eerlijker debat.

Wie eigen verantwoordelijkheid gebruikt om terugbetaling van gokverliezen af te wijzen, moet diezelfde eigen verantwoordelijkheid ook serieus nemen bij het vormgeven van toekomstig beleid.

Bronnen en verdere lezing

Voor dit artikel is gebruikgemaakt van de berichtgeving van het AD over de gokclaims, het advies van de advocaat-generaal bij de Hoge Raad en de volledige conclusie op Rechtspraak.nl.

Daarnaast is gekeken naar de bredere context van online casino-claims via CasinoZorgplicht en naar het recente kabinetsbeleid via de Rijksoverheid.